Wetgeving
 

Arbowet

Inhoudsopgave

Vrijwilligers hebben recht op goede arbeidsomstandigheden. Daarom werd in 1998 de Arbowet van toepassing op vrijwilligerswerk. In maart 2006 is de Arbowet speciaal voor het vrijwilligerswerk op twee punten aangepast. Vrijwilligersorganisaties en organisaties die met vrijwilligers werken zijn echter nog steeds verantwoordelijk voor de gezondheid en de veiligheid van vrijwilligers, leden en deelnemers die betrokken zijn bij de activiteiten van de organisatie.

Wat is er veranderd?

De organisatie hoeft voor de vrijwilligers meestal geen RI&E en Plan van Aanpak meer op te stellen. Op deze regel geldt een uitzondering als de vrijwilliger werkt met gassen, giffen en brandbare stoffen, explosieven (incl. professioneel vuurwerk), tankschepen, kankerverwekkende stoffen (bijv. asbest), proppaansulton, zandsteen, zandstralen, loodwit, vluchtige organische stoffen, virussen/bacteriën (ook in de gezondheidszorg). Deze organisatie hoeft geen RI&E en het Plan van Aanpak op te stellen voor de overige werkzaamheden.

Organisaties moeten wel een RI&E en Plan van Aanpak opstellen voor alle betaalde medewerkers en voor vrijwilligers die werken in het kader van een sociaal activeringstraject van de gemeente.

De tweede wijziging betekent dat organisaties bij het verbeteren van de gezondheid en veiligheid van de activiteiten nog maar aan een beperkte hoeveelheid specifieke regels gebonden zijn. Zij hoeven zich alleen nog te houden aan de in het Arbobesluit genoemde regels voor lawaai, trillingen, straling, duiken, werken onder hoge druk en werken met torenkranen, mobiele kranen en funderingsmachines. Voor de overige onderwerpen gaat de wet er nu vanuit dat vrijwilligersorganisaties hun gezonde verstand gebruiken.

Om organisaties te ondersteunen bij het wreken aan gezonde en veilige activiteiten is in de wet een lijst opgenomen van onderwerpen waar extra aandacht aan moet worden gegeven: gebouwen (o.a. instortingsgevaar), electrische installaties, vluchtwegen, valgevaar, fysieke belasting, gereedschap, hoge en lage temperaturen, speciale voertuigen (trekkers, heftrucks, kranen, shovels), steigers en trappen en persoonlijke beschermingsmiddelen (gehoorbescherming, handschoenen, speciale kleding). Naast deze lijst met onderwerpen wordt in de wet ook aangegeven dat organisaties speciale aandacht moeten geven aan de gezondheid en veiligheid van zwangere vrouwen en jongeren onder de 18 jaar.

Doel Arbowet

De Arbowet wil een acceptabel niveau van veiligheid en gezondheid van werknemers garanderen. Verder wil de Arbowet dat het werk wordt aangepast aan de mens en niet de mens aan het werk. De werknemer is niet langer een te beschermen object, maar een actief participerende partij.

Het feit dat een WA-verzekering is geregeld, ontslaat organisaties niet van de verplichting een arbobeleid te voeren. De werkgever is, behalve voor de vrijwilligers, óók verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid van personen die aan de activiteiten van uw vrijwilligersorganisatie deelnemen.

Arbowet voor vrijwilligerswerk?!

De Arbowet geldt voor iedere werkgever en werknemer in Nederland. Die begrippen moeten ruim worden gezien. Iedereen die een ander werk voor zich laat verrichten, is werkgever. En iedereen die werk vóór iemand doet, is werknemer. Altijd als er sprake is van een gezagsverhouding is de Arbowet van toepassing. Ook binnen het vrijwilligerswerk is sprake van gezagsverhoudingen. Want ook vrijwilligers krijgen aanwijzingen en instructies van een ander.

Arbeidsrisico’s

Ook voor een vrijwilligersorganisatie die niet met gammele ladders of gevaarlijke stoffen werkt, is een arbobeleid van belang. Er zijn namelijk veel meer arbeidsrisico’s. Van de meest genoemde arbeidsrisico’s is een top 10 samengesteld, die een aantal onverwachte noteringen oplevert.

Top 10 arbeidsrisico’s

  1. Schokkende en/of emotionele gebeurtenissen
  2. Tocht en slechte weersomstandigheden
  3. Ongunstige werkhouding
  4. Werken aan de openbare weg
  5. Langdurig staan
  6. Werken in besloten ruimten
  7. Werken met schoonmaakmiddelen
  8. Langdurig beeldschermwerk
  9. Agressie en geweld
  10. Tillen van zware voorwerpen

Meerwaarde Arbowet

Goede arbeidsomstandigheden zorgen ervoor dat werknemers beter op hun werkplek functioneren. Dat helpt ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid voorkomen. Maar een goed arbobeleid kan vrijwilligersorganisaties zelfs meer opleveren. Vrijwilligers voelen zich namelijk serieus genomen als ze kunnen rekenen op interesse in en zorg voor hun arbeidsomstandigheden. Zo kunnen vrijwilligers beter op hun werkplek functioneren. Een goed arbobeleid maakt dus de weg vrij voor een goed arbeidsklimaat met gemotiveerde vrijwilligers. En gemotiveerde vrijwilligers houd je waar je ze graag hebben wilt: binnen de deuren van de organisatie.

(Financiële) risico’s

Vrijwilligersorganisaties zonder arbobeleid lopen financiële risico’s die niet te onderschatten zijn. Denk aan een ongeval dat binnen de organisatie plaatsvindt. Als uit het onderzoek blijkt dat ‘gevaarlijk arbeidsomstandigheden’ daarvan de oorzaak zijn, kan er een boete opgelegd worden en/of procesverbaal opgemaakt worden. Verder wordt de werkgever mogelijk civielrechtelijk aangeklaagd en moet de schade vergoed worden. Maar wanneer de organisatie kan aantonen dat er op gedegen manier werk is gemaakt van het zorgen voor goede arbeidsomstandigheden, is de kans veel kleiner dat de werkgever iets te verwijten valt.

Hoe en wat?

Het onderzoeken en verbeteren van de arbeidsomstandigheden moet planmatig worden aangepakt, ook in het vrijwilligerswerk. Elke organisatie moet (laten) onderzoeken of het werk gevaar kan opleveren of schade kan veroorzaken aan de gezondheid van werknemers. Organisaties kunnen hiervoor een branche risicoinventarisatie & -evaluatie (RI&E) invullen. De Branche-RI&E is een door de overheid erkend instrument dat de gevaren op het gebied van veiligheid, gezondheid en welzijn binnen de organisatie in kaart brengt. De RI&E bestaat uit twee delen: de risico-inventarisatie en het plan van aanpak. De werkgever is degene die zorg draagt voor de RI&E. Voor alle duidelijkheid: niet iedere werkgever moet zorgen voor een risico-inventarisatie en -evaluatie. Veel vrijwilligersorgansiaties zijn inmiddels vrijgesteld van het opstellen van een RI&E.
De vrijwilligersorganisatie kan de RI&E zelf doen, maar kan er ook voor kiezen de RI&E door een Arbodienst te laten uitvoeren.

Toetsing RI&E

Als gevolg van de wetswijziging van juli 2005 is het toetsen van de RI&E en het Plan van Aanpak niet meer alleen voorbehouden aan een arbodienst. Vanaf nu mogen ook andere organisaties dit doen, mits zij zich hebben laten registreren als zogenaamde Externe Deskundige. Naar verwachting zullen bijvoorbeeld verzekeraars diensten gaan aanbieden op het gebied van de Arbowet.

Vrijstelling voor toesting

Het inschakelen van een Arbodienst voor het toetsen van de RI&E kost geld. Geld, dat vaak niet in overvloed aanwezig is bij vrijwilligersorganisaties. Het arbobeleid kan worden opgenomen in de subsidieaanvragen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft besloten dat kleine organisaties met minder dan 10 werknemers (per 1 juli 2005) vrijgesteld zijn van toetsing van de Branche-RI&E en het Plan van Aanpak.

Al sinds een paar jaar hoeven organisaties met minder dan 40 uur betaalde krachten per week hun RI&E en Plan van Aanpak niet te laten toetsen. Deze regel blijft bestaan en is nu definitief in de wet opgenomen. Deze organisaties hoeven ook geen gebruik te maken van een Branche-RI&E. Desondanks is het wel verstandig om gebruik te maken van een bestaand instrument voor het opstellen van RI&E en Plan van Aanpak, bijvoorbeeld de onderstaande Arbocheck. Dat bespaart u een hoop uitzoekwerk en garandeert een goede kwaliteit.

Vrijwilligersorganisaties die meer dan tien betaalde krachten in dienst hebben, komen niet onder een betaalde toets uit. Vaak zal de toets wel goedkoper zijn als gebruik wordt gemaakt van een Branche-RI&E.

Hoe kom je aan een Branche-RI&E?

Klik hier voor een arbocheck voor vrijwilligersorganisaties.

Klik hier voor een RI&E voor vrijwilligersorganisaties.

Contact

Mocht u naar aanleiding van dit artikel vragen of opmerkingen hebben? Neemt u dan gerust contact met ons op via het contactformulier of stap binnen tijdens de inloop.

Naar boven ^